|
بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام علىأشرف الأنبياء والمرسلين سيدنا ونبينا محمدابن عبدالله خير من أرسل للعالمين .. أما بعد پرسیار/مهرجهكانى سوعبهتى شهرعى كامانهن؟
1) نابێت هیچ سوكایهتى پىَ كردنێكى تێدابێت بۆ دین: چونكه ئهمه یهكێكه له ههڵوهشێنهرهوهكانى ئیسلام خواى گهوره دهفهرموێت: ولئن سألتهم ليقولن إنما كنا نخوض ونلعب قل أبالله وآياته ورسوله كنتم تستهزئون- لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمانكم... التوبه/65-66 ابن تیمیه رحمه الله دهفهرموێت: ( الاستهزاء بالله وآياته ورسوله كفر يكفر به صاحبه بعد إيمانه ) واته: گاڵتهكردن به خواو ئایهتهكانىو پێغهمبهرهكهى كوفرهو خاوهنهكهى پىَ كافر دهبێت دواى ئیمان هێنانى ههروهها گاڵته كردن به ههندێك له سوننهتهكان وهك ئهوهى له ناو خهڵكىدا بلاَوه له گاڵتهكردن به ریش و حیجاب یان كورت كردنهوهى پۆشاك و شتى ترى لهمانه.. الشيخ محمد بن عثيمين لة المجموع الثمين 1/63 دا دهفهرموێت: ( فجانب الربوبية والرسالة والوحي والدين جانب محترم لا يجوز لأحد أن يبعث فيه لا باستهزاء بإضحاك ، ولا بسخرية ، فإن فعل فإنه كافر ، لأنه يدل على استهانته بالله عز وجل ورسله وكتبه وشرعه ، وعلى من فعل هذا أن يتوب إلى الله عز وجل مما صنع ، لأن هذا من النفاق ، فعليه أن يتوب إلى الله ويستغفر ويصلح عمله ويجعل في قلبه خشية من الله عز وجل وتعظيمه وخوفه ومحبته ، والله ولي التوفيق .( واته: ربوبیهت و پێغهمبهرایهتى و وهحى دین رێزدارو به هیبهتن بۆ هیچ كهسێك دروست نىیه كه یارى پىَ بكات به گاڵته پىَكردن و پێكهنین یان سوكایهتى پىَكردن, خۆ ئهگهر واى كرد ئهوه كافر دهبێت. چونكه ئهمه بهڵگهیه لهسهر سوكایهتى كردن به خواى گهوره و پهیام و كیتابهكانىو شهرعهكهى. وه پێویسته لهسهر ههركهسێك كه ئهمهى ئهنجام دا كه تهوبهى لىَ بكات چونكه ئهمه له نیفاقه. جا پێویسته تهوبه بكات و داواى لىَخۆشبوون بكات و كارهكهى چاك بكات و دڵى ئاوهدان بكاتهوه به ترسو گهورهیىو خۆشهویستى خواى گهوره. 2) دهبێت سوبعهتهكه راست بێت: قال : (ويل للذي يُحدث فيكذب ليُضحك به القوم ويل له )رواه أبو داود واته: وهیل بۆ ئهو كهسهى قسهى درۆ دهكات تا خهڵكى پىَ بخاته پێكهنین, وهیل بۆ ئهو. وه پێغهمبهرى خوا لهم ئاكارو رێگایه ئاگادارمان دهكاتهوه كه زۆرێك له گاڵتهجارِهكان خویان پێوه گرتووهو دهفهرموێت: (إن الرجل ليتكلم بالكلمة ليُضحك بها جلساءه يهوي بها في النار أبعد من الثريا ) رواه أحمد واته: پیاوى وا ههیه قسهیهك دهكات تا خهڵكى مهجلیسهكه بخاته پێكهنین بههۆى ئهوهوه فرىَ دهدرێته ناو ئاگرهوه دورتر له سورهییا. 3) رانهچڵهكاندنى تێدا نهبێت: به تایبهت ئهوانهى كه چالاك و بههێزن یان چهك و پارچه ئاسنێكیان پىَیه یان تاریكىو لاوازڤى خهڵكى به فورسهت دهگرن بۆ ترساندنیان, عن أبي ليلى قال ( حدثنا أصحاب محمد أنهم كانوا يسيرون مع النبي ، فنام رجل منهم فانطلق بعضهم إلى حبل فأخذه ففزع ، فقال رسول الله :(لا يحل لمسلم أن يروع مسلما) رواه أبو داود واته: هاوهڵهكانى پێغهمبهر بۆیان باس كردووین كه لهگهڵ پێغهمبهردا دهرۆیشتن له سهفهرێكدا جا پیاوێكیان خهوى لىَكهوت ههندێكیشیان چون پهتێكیان هێناو ترساندیان ئهویش ترسا. پێغهمبهرى خواش فهرمووى: حهلاًَڵ نىیه بۆ هیچ موسڵمانێك كه موسڵمانیكى تر بترسێنێت. 4) گاڵتهكردن و تانهو تهشهر: خهڵكى له ههست و ژیریاندا جیاوازن و شهخسیهتیان لهیهك جیایه, جا ههندێك له نهفس لاوازهكان- له وانهى ئههڵى گاڵته پىَ كردن و تانهو تهشهرن- كهسێك شك دهبهن دهیكهنه پهیژه بۆ پێكهنین و گاڵته پىَ كردن و تانهو تهشهر-پهنا به خوا- كه ئهمهش خواى گهوره نههى لىَ كردووه وهك دهفهرموێت: (يا أيها الذين آمنوا لا يسخر قوم من قوم عسى أن يكونوا خيراً منهم ولا نساء من نساء عسى أن يكن خيراً منهن ولا تلمزوا أنفسكم ولا تنابزوا بالألقاب بئس الاسم الفسوق بعد الإيمان ) الحجرات ابن كپیر له تهفسیرهكهیدا دهفهرموێت: ( المراد من ذلك احتقارهم واستصغارهم والاستهزاء بهم ، وهذا حرام ، ويعد من صفات المنافقين) واته: مهبهست بهمه به كهم تهماشاكردن و به سووك سهیر كردن و گاڵته پىَكردنه كه ئهمهش حهرامهو به یهكێك له سیفهتهكانى مونافیقان دادهنرێت. وه ههندێك كهس گاڵته به رووخسار یان رۆیشتن یان دانیشتنى كهسێك دهكات, كه بهمهبهش خواى گهوره تۆڵه له كهسى گاڵته پێكهر دهكاتهوه وه پێغهمبهرى خوا() دهفهرموێت: ( لا تُظهر الشماتة بأخيك فيرحمه الله ويبتليك(رواه الترمذي واته: گاڵته به براكهت مهكه گهرنا خوا رهحم بهو دهكات و تۆش تووشى بهلاَو تاقیكردنهوه دهكات. وه پێغهمبهرى خوا() ئاگادارى كردوینهتهوه له گاڵته به خهڵك كردن و ئازاردانیان, چونكه ئهمه رێگاى دوژمنایهتىو رق و كینهیه. وهك دهفهرموێت: (المسلم أخو المسلم لا يظلمه ولا يخذله ولا يحقره ، التقوى ها هنا – ويشير إلى صدره ثلاث مرات – بحسب امرئٍ من الشر أن يحقر أخاه المسلم ، كل المسلم على المسلم حرام ، دمه وماله وعرضه( رواه مسلم واته: موسڵمان براى موسڵمانه ستهمى لىَ ناكات و پشتى بهرنادات و به سووك تهماشاى ناكات, تهقوا لێرهدایه- سىَ جار ئاماژهى كرد بۆ سنگى-بهسه بۆ مرۆڤ به خراپه لهسهرى بنووسرێت كه رقى له برا موسڵمانهكهى بێتهوه, موسڵمان ههموو گیانى لهسهر موسڵمان حهرامه: خوێنى و سامانى و ناموسى. 5-نابێت سوبعهتهكه زۆر بێت و زۆر سوبعهت بكات: چونكه ههندێك كهس بهم كارهوه زۆر سهرقاڵن و بووهته خویهك پێیانهوه, كه ئهمهش پێچهوانهى راستىو جدییهته كه یهكێكه له سیفهته دیارهكانى ئیمانداران, وه سوبعهت روخسهتێكه بۆ بهردهوام چالاكى دان به دهروون. عمرى كورىعبد العزیز رحمه الله فهرمویهتى: " اتقوا المزاح ، فإنه حمقة تورث الضغينة " واته: خۆتان بپارێزن له سوبعهت زۆر كردن چونكه گهمژهیىیهكه ریسوایى لىَ دهكهوێتهوه. ئیمامى النووی رحمه الله فهرمویهتى : " المزاح المنهي عنه هو الذي فيه إفراط ويداوم عليه ، فإنه يورث الضحك وقسوة القلب ، ويشغل عن ذكر الله تعالى : ويؤول في كثير من الأوقات إلى الإيذاء ، ويورث الأحقاد ، ويسقط المهابة والوقار ، فأما من سلم من هذه الأمور فهو المباح الذي كان رسول الله يفعله . واته: ئهو جۆره سوبعهتهى كه نههى لىَ كراوه بریتىیه لهوهى كه زیاده رهوى تێدایهو خاوهنهكهى لهسهرى بهردهوامه, چونكه ئهمه دهبێته هۆى زۆر پىَكهنین و دڵ رهق بوون و له یادى خوا دوورت دهخاتهوه, وه زۆربهى كات دهبێته هۆى ئازارو رق و كینه دروست دهكات و ههیبهت و رێز ناهێڵێت, بهلاَم ئهگهر ئهم شتانهى تێدا نهبێت ئهوه موباحهو لهوهیه كه پێغهمبهرى خوا كردوویهتى. 6- زانینى رێزو ئاستى خهڵك: چونكه ههندێك كهس لهگهڵ ههموو كهسێكدا سوبعهت دهكات بهبىَ رهچاو كردنى ئهمه. جا زانا پێویسته مافى خۆى بدرێتىَو رێزیش بۆ بهتهمهن و مامۆستایان دابنرێت, لهبهر ئهمه پێویسته شهخێىیهتى كهسهكان بزانرێت و سوبعهت نهكرێت لهگهڵ كهسى بىَ رێزو گهمژهو ئهو كهسانهى نایناسیت, لهم بارهیهشهوه عمرى كورى عبد العزیز دهفهرموێت: ( اتقوا المزاح ، فإنه يذهب المروءة (واته: خۆتان بپارێزن له سوبعهت كردن چونكه پیاوهتى ناهێڵێت. وه سعدى كورىڕبی وقاێ دهفهرموێت: " اقتصر في مزاحك ، فإن الإفراط فيه يُذهب البهاء ، ويجرّئ عليك السفهاء " واته: كهم سوبعهت بكه چونكه زیادهرهوى كردن تیایدا رێز و ههیبهت ناهێڵێت و كهسانى بىَ رێز بهسهردا بىَ رێزى دهكهن 7-پێویسته سوبعهت به ئهندازهى خوێ بێت له چێشتدا:پێغهمبهرى خوا فهرمویهتى: ( لا تكثر الضحك فإن كثرة الضحك تميت القلب ) صحيح الجامع 7312 واته: زۆر پێمهكهنن چونكه زۆر پێكهنین دڵ دهمرێنێت. وه عمرىكورى خهگاب رچی الله عنه فهرمویهتى: ( من كثر ضحكه قلت هيبته ، ومن مزح استُخف به ، ومن أكثر من شيء عُرف به ) واته: ههركهس پێكهنینى زۆر بێت ههیبهتى كهم دهبێتهوه, وه ههركهسێك سوبعهتى كرد سوكایهتى لهگهڵ دهكرێت. وه ههركهسێك زۆر شتێك ئهنجام بدات بهوه دهناسرێتهوه. فإياك إياك المزاح فإنه يجرئ عليك الطفل والدنس النذلا ويُذهب ماء الوجه بعد بهائه ويورثه من بعد عزته ذلاً 8- نابێت باسى پاشملهى خهڵكى (غهیبهت)ى تێدابێت: ئهمهش نهخۆشىیهكى پیسه, لاى ههندێك كهس بهوه غهیبهتهكهى دهرازێنێتهوه به شێوهیهكى گاڵتهجارى و سوبعهت دهرى دهبرِێت, كه بهمهش ههر بهر فهرمودهكهى پێغهمبهرى خوا دهكهوێت كه دهفهرموێت: ( ذكرك أخاك بما يكره ) رواه مسلم واته: غهیبهت بریتىیه له باسكردنى براكهت له پاشمله. 9- ههڵبژاردنى كاتى گونجاو بۆ سوبعهت كردن: بهوهى له كاتى گهشت و ئاههنگى شهوانه, یان كاتى گهشتن به هاورِىَدا بێت و لهو كاتهدا به نوكتهیهكى خۆش یان بهسهرهاتێكى سهیر یان سوبعهتێكى كهم پێشوازى لىَ بكهیت تا خۆشهویستى له دڵىدا دروست ببێت و خۆشحاڵ بێت. یان له كاتى كهڵهكه بوونى كێشهى خێزانىو توورِه بوونى یهكێك له هاوسهرهكاندا چونكه سوبعهتى كهم لهو كاتانهدا بێتاقهتىیهكان رادهماڵێت و ئاوهكان دهگێرِێتهوه بۆ رێگاى ئاسایى خۆى. موسڵمانى بهرێز: كابرایهك به سوفیانى كورى عیینهى فهرموو رحمه الله :ئایا سوبعهت رهوایه یان نادروست؟ ئهویش فهرمووى: " بل هو سنة ، ولكن لمن يُحسنه ويضعه في موضعه " واته: بگره سوننهته بهلاَم بۆ كهسێك لىَى بزانێت و له شوێنى شیاوو گونجاوى خۆىدا بهكارى بهێنێت. ئهمرِۆش ههرچهند ئوممهتى ئیسلامى پێویستى به زیادكرنى خۆشهویستىیه له نێوان تاكهكانىداو دهركردنى بێتاقهتى له ژیانىدا, بهلاَم لهگهڵ ئهوهشدا نوقم بووه له له لایهنى پێكهنین و سوبعهت به جۆرێك بووهته كالاَو سیماى مهجلیسهكانى و بێدارى شهوهكانى, بهمهش چهندان كات فهوتێنراو تهمهنهكان به زایهدراو لاپهرهكان پرِ كرا له گاڵتهجارِى و گهمهو یارى. پێغهمبهرى خوا فهرمویهتى: ( لو علمتم ما أعلم لضحكتم قليلاً ولبكيتم كثيراً (واته: ئهگهر ئهوهى من دهمزانى ئێوه بتانزانیبایه زۆر كهم پێدهكهنین و زۆر دهگریان. له فتح الباری دا هاتووه : ( المراد بالعلم هنا ما يتعلق بعظمة الله وانتقامه ممن يعصيه ، والأهوال التي تقع عند النزع والموت في القبر ويوم القيامة( واته: مهبهست به زانین لێرهدا بریتىیه له گهوره یى خواو تۆڵه سهندنى لهوانهى سهرپێچى دهكهن. وه ئهو نارهحهتىو میحنهتىیانهى كه له كاتى رۆح كێشان و مردن و ناو گۆرِو قیامهتدا ههیه. جا لهسهر موسڵمانى نێرو مىَ پێویسته كه دهست نیشانى هاورِىَى چاك و جیدى بكات له ژیانىدا لهو كهسانهى كه یارمهتى دهرى برِینى كاتژمێرهكانى تهمهنى دونیان بهرهو خواى گهوره چوون به گهرمىو چهسپاوى. وه لهو كهسانه بن كه پێشهنگیان چاكان و خواناسانه. بیلالى كورى سهعد فهرمویهتى: ( أدركتهم يشتدون بين الأغراض ، ويضحك بعضهم إلى بعض ، فإذا كان الليل كانوا رهباناً( واته: پێیان گهیشتم له ناو ههموو كهل و پهلهكاندا دهستیان پێوه دهگیرێت و به دهم یهكهوه پێدهكهنین, بهلاَم كاتىَ شهو دادههات دهبوونه راهیب و خواپهرستى راستهقینه. وه پرسیار كرا له ابن عمر رضی الله عنهما: كه ئایا هاوهلاَنى پێغهمبهرى خوا پێدهكهنین؟ فهرمووى: نعم ، والإيمان في قلوبهم مثل الجبال واته: بهڵىَ, وه ئیمان له دڵهكانیاندا به وێنهى چیا بوو. جا ههوڵ بده لهگهڵ ئهو سوارچاكى رۆژو خواپهرستى شهوانهدا به. خواى گهوره ئێمهو ئێوهو دایك و باوكمان بگێرِێت لهوانهى ئهمینن له رۆژى ترسه گهورهكهى قیامهتدا, لهوانهى كه لهو رۆژه گهورهیهدا بانگ دهكرێ: (ادخلوا الجنة لا خوف عليكم ولا أنتم تحزنون) وصلى الله على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين عبد الملك القاسم وهرگێرِانى حهمزه بهرزنجى
 |